قلعہ پھروالہ

قلعہ پھروالہ پنجاب نے ضلع راولپنڈی خطہ پوٹھوہار نی زمی  اپر اسلام آباد سوں جی ٹی روڈ اپر جانڑیوں کھبے پاسے ۴٠ کلو میٹر نے پینڈے اپر موجود اے اسنے ہک پاسے پہاڑی تےدوہے پاسے دریائے سواں اے ۔دسویں صدی وچ اس جغہ ہندو نا شاہی قلعہ سی ١٠٠٨ توں ١٠١٢ نے عرصے نے کول گکھڑ سردار کیتے گرہر نے بنوایا  ۴۵٠ کنال نی جغہ اپر دفاعی ضرورت کی تک کے اے قلعہ بنوایا گیا پندرویں صدی نے عرصے گکھڑ قبیلے نے حکمران ہاتھی خان نے فئیر بنوایا مغل  شہنشاہ  ظہیر الدین بابر ١۵١٩ وچ اس قلعے کی فتح کیتا ١٨٢۵ وچ اس قلعے اپر سکھاں قبضہ کیتا اے قلعہ گکھڑاں نا درالخلافہ وی رہیا ہن وی اس جغہ اپر گکھڑ خاندان نی ہک ٹہوک آباد اے ۔

قلعہ نے ہک پاسے دریائے سواں تے دوہے پاسے پہاڑی ہون نی وجہ نل قلعہ قدرتی طور تے محفوظ جغہ اپر موجود اے  اس قلعے نے چھ در جہناں کی مرکزی لشکری  ہاتھی باغ زیارت تے بیگم نے ناں نل  یاد کیتے جانڑاں ہر دروازہ چھبیں انچ اچا تے چودہ انچ چہپھڑا آ ہاتھی در شمال مشرق تےبیگم در جنوب مغرب آلے پاسے کھلنا۔اے در دریائے سواں آلے پاسے ہک اچی جغہ پہاڑی اپر موجود اے۔ بیگم در دھیان نہ رکھن نے کیتیوں خستہ حالی نہ منہ بولنا ثبوت آ۔قلعے نے لینہڑے پاسے ہک مسیت اے اس مسیت کی پرانڑے زمانے نیاں مسیتاں وچ گنڑیا جانڑاں۔مسیت نے کول ہک بیٹھک نے آثار اے جس توں اے ندازہ کیتا جانڑاں جے دریائے سواں نا پانی خاص اس جغہ توں دور سا۔اور نماز پڑھن آستے لوک قلعے آلے راہ جانڑے سے۔ گکھڑ خاندان نے آخری سلطان مقرب خان نا مقبرہ قلعے وچ موجود اے ۔قلعے نی پچھلی کندھ شمال آلے پاسے اے اس نال بوہڑی نا ہک پرانا بوٹا موجود آ۔اس بوٹے تھلے کج پرانڑیاں قبراں موجود ہن انہاں قبراں کول بہن نی جغہ بنی ای۔ تاریخ داناں نا آخنڑا جے اس بیٹھک وچ حضرت داتا گنج بخش ہجویری اتھے اشنے سے۔ کج کتاباں وچ اس گل نا ذکر وی ملنا جے قلعہ پھروالہ وچ ہر ویلے گکھڑاں نی ۵٠٠ نی فوج موجود  رہنڑی سی جد کہ ۵٠ ہاتھی ١٠٠ کہھوڑے  دفاعی نظام کی تکنڑیو موجود رہنڑے سے۔اے قلعہ ہک زمانے وچ گکھڑ خاندان نی سلطنت نی راجدھانی سا۔

محمود غزنوی تے پرتھوی راج نی ١٠٠٨ اچ لڑی جانڑ آلی لڑائی نا چرچا ملنا اے لڑائی اٹک نے علاقے چھچھ نے مقام اپر لڑگئی اسنی فتح نی خوشی وچ اے علاقہ سلطان محمود غزنوی کیتے گوہر کی جنگی دفاعی حوالے نل دتا ۔١٢٠۵ وچ گکھڑاں خوارزم نے خلاف بغاوت کیتی اور لاہور نے علاقے تک قبضہ کیتا اس ویلے شہاب الدین غوری گکھڑاں کی شکست دتی پر جدوں او مڑ کے جان ویلے دریائے جہلم نے بنے خیمہ زن ہویا تے گکھڑاں نے ہک ٹولے رات نے ہنیرے وچ شہاب الدین غوری کی ہلاک کیتا ۔جس ویلے بابر ١۵١٩ وچ ہندوستان اپر حملہ کیتا اس ویلے اے علاقہ تاتار خان تے ہاتھی خان کول سی ۔تاتار گکھڑاں نا صدر مقام پھروالہ سی جس ویلے ہاتھی خان نے تاتار خان نا قتل کیتا تے اے گل بابر تک پہنچی بابر بھیرہ توں نکل کے پھروالہ پہنچیا اور قلعہ پھروالہ نا محاصرہ کیتا ہک بڑی جنگ توں بعد ہاتھی خان قلعہ توں نسیاہ۔پندرہ مارچ ١۵١٩ بابر تاتار محل وچ آیاہاتھی خان نے صلح نامہ بھیجن نل بابر ہاتھی کی معاف کیتااور سلطان نا لقب دتا۔اتھوں مغلاں تے گکھڑاں نی دوستی نا پینڈا ٹریا ١۵٢۵ وچ ہاتھی خان نی بیوی ہاتھی خان کی زہر دتا جس توں بعد تاتار خان نا پتر سارنگ خان حاکم بنڑیا ١۵٢٦ وچ جدوں بابر نے ابراہیم لودھی نے خلاف پانی پت اچ مقابلہ کیتا تے سارنگ خان نا بھائی آدم خان ١٢٠٠٠ گکھڑ سپاہی کہن کیہ شامل ہویا فتح توں بعد بابر نے گکھڑاں کی پوٹھوہار نی حکمرانی دتی اسے زمانے وچ انہاں پھروالہ نے نال دھان گلی ہک ہور قلعہ بنایا پھروالہ نے قلعہ ہک ہور تاریخ وی موجود اے جدوں ہک گکھڑ سردار شادمان خان نے ١٦۵٠ وچ قلعہ توں پیرا گلائینڈنگ کیتی شادمان خان اورنگزیب نے دربارنا ملک الشاعر سی۔ مغلاں تے گکھڑاں نیاں دوستیاں ساکھاں وچ بدل گئیاں ١٧٦۵ وچ سکھاں نے سردار گوجر سنگھ بھنگی ہک بڑی فوج نل چڑھائی کیتی اس ویلے مقرب خان گجرات توں نکل کے اس نل مقابلہ کیتا پر ہارن توں بعد پھروالہ آ گیا  گکھڑاں نے ہک ہور سردار رئیس ڈومیلی ہمت خان نے مقرب نوں دغا بازی نے بدلے قید کر کے ماریا مقرب خان نے فوت ہون توں بعد اسنےدو بڑےپت پھروالہ تےدونکے پتر  دھان گلی قلعہ جا وسے گجر سنگھ نہ صرف انہاں اپر چڑھائی کرکے انہاں کی تباہ برباد کیتا بلکہ گکھڑ سرداراں کی قید کیتا  اور جموں پہھیج دتا سکھاں نے گکھڑ سرداراں نے سر نی قیمت ہک روپیہ لائی جس نی وجہ نل کئی سردار مارے گئے جہیڑے بچ گئے کج آپنڑیاں ذاتاں بدل کے رہن لغ پئے تے کج ہجرت کر گئے پھروالہ قلعے نی تباہی سوں کموبیش گکھڑاں نی بادشاہی نا ساڑھے ست سو سالہ دئیو ڈبیا۔پھروالہ نا قلعہ گکھڑاں نا ہی نئیں بلکہ پورے پوٹھوہارنی تاریخ نا گواہ آ پر ہس ویلے اس ورثے نی بہوں ماڑی حالت اے۔ قلعہ نیاں کندھاں کج جغہ اپر باقی ہن گکھڑ قبیلے نے سربراہ سلطان ظہور اختر نےاے قلعہ ٢٨ ستمبر ١٩٨٠ کی فیڈرل آرکیالوجی ڈیپارٹمنٹ کی نگرانی آستے انہاں نے حوالے کرن نا کم کیتا سا پر اج تیکر کسے وی اسنی خبر نی کہھدی ۔معروف اداکارہ حدیقہ کیانی کرنل( ر راجہ ظہور اختر نی پہھتری ہن انہاں نا شجرہ نسب ٢٠ ویں پشت نل گکھڑاں نے سردار گکھڑ شاہ نل جا ملنا  اج ضرورت اے اس گل نی جے اس ورثے کی کس طرح سمبھالیا جائے اور اسنے باقیات کس طرح باقی رکھیا جائے انہاں ہتھاں کی کتھوں تے کسراں لبھیا جائے  جہیڑے اس نی مرمت کرن 

چڑھ چناں تے کر رشنائی ذکر کریندے تارے ہو گلیاں دے وچ پھرن نمانے لعلاں دے ونجارے ہو 

شالا مسافر کوئی نہ تھیوے ککھ جہناں توں پہھارے ہو تاڑی مار اڈا نہ باہواساں آپ اڈن تو ہارے ہو

 تحریر و ریسرچ چندا خیری بنت دلپذیر شاد